Llywwyr gofal canser mewn gofal sylfaenol: cyfle i Gymru

Pam mae hyn yn bwysig

Mae cleifion yn aml yn disgrifio'r cyfnod hwn fel un straenus a dryswch. Ar yr un pryd, mae gwasanaethau gofal sylfaenol ac eilaidd yn wynebu pwysau cynyddol i sicrhau bod cleifion yn symud drwy lwybrau diagnostig yn gyflym, yn ddiogel ac yn deg.

Gall yr oedi ddeillio o lwybrau cyfeirio cymhleth, anawsterau wrth gael mynediad at ymchwiliadau, cyfathrebu gwael rhwng gwasanaethau, apwyntiadau a gollwyd, pryder cleifion, ac ansicrwydd ynglŷn â'r camau nesaf.

Beth yw'r dystiolaeth?

Mae tystiolaeth ryngwladol sylweddol yn cefnogi'r syniad o lywio cleifion canser. Casgliad o 61 o adolygiadau systematig oedd bod llywio cleifion yn gwella mynediad at ofal, yn lleihau'r amser o sgrinio i ddiagnosis ac o ddiagnosis i driniaeth, yn gwella boddhad cleifion ac efallai bod yn dangos gwerth da am y gost.

Er bod y rhan fwyaf o'r dystiolaeth yn dod o Ogledd America ac o ysbytai, mae'r canfyddiadau yn gyson ar draws systemau iechyd.

Mae adolygiadau systematig mwy diweddar wedi dangos bod rhaglenni llywio yn gwella dechrau triniaeth, cydymffurfiaeth â thriniaeth, dangosyddion o ansawdd gofal a phrofiad cleifion, yn enwedig i unigolion sy'n wynebu rhwystrau wrth gael mynediad at ofal iechyd.

Felly, y cwestiwn i Gymru yw nid a yw llywio'n gweithio, ond ble ddylid ei leoli i gael y dylanwad mwyaf.

Pam gofal sylfaenol?

Y cyfnod rhwng cael eich cyfeirio gan y meddyg teulu a diagnosis yw'r amser lle mae cleifion yn aml yn wynebu ansicrwydd mwyaf a risg o oedi. Mae Llywwyr Gofal Canser sydd wedi eu lleoli mewn gofal sylfaenol mewn sefyllfa unigryw i gefnogi cleifion drwy'r cam hwn drwy:

• Weithio fel pwynt cyswllt sengl i gleifion a'u teuluoedd.
• Gefnogi mynychu archwiliadau a phenderfyniadau.
• Adnabod a mynd i'r afael â rhwystrau ymarferol a all oedi diagnosis.
• Monitro datblygiadau drwy lwybrau diagnostig a chodi pryderon lle bo angen.
• Lleihau'r risg o i gleifion fynd ar goll rhwng gwasanaethau.
• Gwella cyfathrebu rhwng gofal sylfaenol a gofal eilaidd.

Trwy helpu cleifion i lywio llwybrau diagnostig cymhleth, gallai'r rolau hyn gyfrannu at ddiagnosis canser cyflymach, mwy diogel a mwy teg ledled Cymru.

Yn bwysig, mae ymchwil a ariennir gan Ymchwil Canser Cymru wedi nodi sawl her y gallai llywwyr helpu i'w datrys, gan gynnwys diffyg parhad gofal, rhwystrau trafnidiaeth a phellter, ofn ymchwiliadau neu ddiagnosis, oedi wrth geisio help, unigedd a chymorth annigonol yn ystod y broses ddiagnostig, diffyg cyfarwyddyd gyda systemau gofal iechyd, a rhwystrau iaith y mae rhai cymunedau o fudwyr yn eu profi.

O ganlyniad, mae gan Llywwyr Gofal Canser y potensial nid yn unig i wella amseru diagnosis ond hefyd i leihau anghydraddoldebau wrth fynediad a profiad rhwng grwpiau cleifion amrywiol.

Y cyfle Cymreig

Mae elfennau o rolau tebyg i lywwyr eisoes yn bodoli mewn rhannau o GIG Cymru, gan ddangos bod hynny'n bosibl ac yn cael ei dderbyn. Fodd bynnag, mae'r ddarpariaeth yn aros yn anghyson ac yn bennaf yn ddibynnol ar ddaearyddiaeth.

Byddai datblygu rhaglen Llywwyr Gofal Canser cenedlaethol sydd wedi'i hymgorffori o fewn gofal cynradd yn darparu dull mwy teg a safonol ledled Cymru.

Byddai model o'r fath yn ategu'r ymdrechion presennol i wella llwybrau canser wrth adeiladu ar y sylfeini a sefydlwyd drwy raglen ThinkCancer! a ariannwyd gan Ymchwil Canser Cymru.

Mae mewnbynnu cefnogaeth llywio ar y pwynt lle gofal cynradd ac eilaidd yn cwrdd hefyd yn cyd-fynd ag uchelgeisiau ehangach i wella gofal sy'n ganolog i'r claf, lleihau amrywiaeth ddiangen, ac i gefnogi diagnosis yn gynnar.

Argymhelliad polisi

Fel rhan o Strategaeth Canser newydd i Gymru, dylai Llywodraeth Cymru gefnogi datblygu, gweithredu a gwerthuso rôl Llywwyr Gofal Canser o fewn gofal sylfaenol.

Yn gychwynnol, wedi'u cysylltu â'r llwybrau diagnostig canser presennol, byddai'r dull hwn yn galluogi Cymru i addasu ac asesu ymyriad sydd â sail dystiolaeth ryngwladol gadarn o fewn cyd-destun GIG Cymru.

Drwy ddarparu cymorth ymarferol yn ystod y cyfnod hanfodol rhwng cyfeiriad a diagnosis, gallai Llywwyr Gofal Canser helpu i leihau oedi, gwella profiad cleifion, mynd i'r afael ag anghydraddoldebau mewn mynediad, a chryfhau effeithiolrwydd llwybrau diagnostig canser ledled Cymru.