Cynhadledd 60 mlynedd Canser Ymchwil Cymru

Nododd Ymchwil Canser Cymru ei 60ain pen-blwydd ar 23 Hydref trwy gynnal cynhadledd ymchwil fawr yng Nghaerdydd, gan ddod â mwy na 140 o glinigwyr, ymchwilwyr a gweithwyr iechyd proffesiynol o bob rhan o Gymru at ei gilydd i rannu'r datblygiadau diweddaraf mewn ymchwil a gofal canser.

Sefydlwyd Ymchwil Canser Cymru yn 1966 ar adeg pan roedd llai na un o bob pedwar o bobl a gafodd ddiagnosis canser yn goroesi eu clefyd. 60 mlynedd yn ddiweddarach, mae cyfraddau goroesi canser yng Nghymru bellach yn fwy na 60%, gan adlewyrchu degawdau o ddarganfyddiad gwyddonol, arloesedd clinigol a buddsoddiad parhaol mewn ymchwil.

Er bod y cynnydd hwn yn haeddu cael ei ddathlu, roedd y gynhadledd hefyd yn ein hatgoffa bod heriau sylweddol yn dal i fodoli, yn enwedig i ganserau gyda chyfraddau goroesi gwael, gan gynnwys canserau’r ymennydd, afu, stumog, pancreas ac oesoffagws.

Rôl allweddol ymchwil

Dechreuodd y diwrnod gydag araith gan Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol, Mabon ap Gwynfor, a esboniodd uchelgeisiau Llywodraeth Cymru i wella canlyniadau canser trwy'r Strategaeth Ganser Genedlaethol ar gyfer Cymru. Pwysleisiodd y rôl hanfodol y bydd ymchwil yn ei chwarae wrth gyflawni gwelliannau yn y dyfodol mewn atal, diagnosis a thriniaeth, wrth gydnabod y cyfraniad sylweddol y mae Ymchwil Canser Cymru wedi'i wneud i symud ymchwil canser ymlaen dros y chwe degawd diwethaf.

Cyflwynwyd darlith lawn y gynhadledd gan yr Athro Michael Hubank, Pennaeth Genomeg Clinigol yn Y Sefydliad Ymchwil Canser ac Ymddiriedolaeth Sefydliad Iechyd Gwladol Ysbyty Brenhinol Marsden. Mewn cyflwyniad diddorol iawn, dangosodd yr Athro Hubank sut mae genomeg canser yn cael ei integreiddio'n fwyfwy i ofal NHS dydd-i-ddydd yn Lloegr, gan alluogi diagnosisau mwy manwl a helpu meddygon i ddewis y triniaethau mwyaf effeithiol ar gyfer cleifion unigol.

Darparodd ei gyflwyniad dystiolaeth ddiddorol iawn o sut y gall integreiddio ymchwil flaengar i ymarfer clinigol bob dydd arwain yn uniongyrchol at ganlyniadau gwell i gleifion. Mae Cymru mewn sefyllfa dda i adeiladu ar y cynnydd hwn drwy'r Gwasanaeth Meddygol Genomeg Cymru Gyfan a rhaglenni arloesol fel Quick DNA, sy'n helpu i gyflymu'r defnydd o feddygaeth genomeg.

Tynnodd yr Athro Hubank sylw hefyd at rôl arloesol Cymru mewn triniaethau canser genomeg, gan nodi bod Cymru wedi dod yn wlad gyntaf yn y DU i ddefnyddio profion genomeg i lywio triniaeth dargedol ar gyfer canser y fron heriol iawn. Cafodd y cyflawniad hanfodol hwn ei gefnogi gan ymchwil a wnaed gan fyfyriwr PhD clinigol a gyllidwyd gan Ymchwil Canser Cymru - Dr Magda Meissner, gan ddangos effaith y gall buddsoddi mewn ymchwilwyr ar ddechrau gyrfa ei chael ar ofal cleifion.

Y genhedlaeth nesaf o ymchwilwyr canser

Mae cefnogi'r genhedlaeth nesaf o ymchwilwyr canser wedi bod wrth galon cenhadaeth Ymchwil Canser Cymru ers mwy na 35 mlynedd. Yn adlewyrchu'r ymrwymiad hwn, roedd rhaglen y gynhadledd yn cynnwys cyfres o gyflwyniadau byr gan fyfyrwyr PhD ac ymchwilwyr ar ddechrau eu gyrfa, a ddangosodd eu canfyddiadau diweddaraf i'r gymuned wyddonol ehangach. Gan ymdrin â phortffolio eang o bynciau ac ateb cwestiynau gan y cynadleddwyr, rhoddodd y sesiynau hyn lwyfan gwych i ymchwilwyr newydd ddatblygu eu sgiliau cyfathrebu, ennill profiad gwerthfawr a chyfrannu at ddyfodol ymchwil canser yng Nghymru.

Yn ystod sesiynau’r bore, gwelwyd yr ystod eang o arloesedd sy’n digwydd yn ymchwil canser, o ddeall bioleg tiwmorau’r ymennydd i ddefnyddio pŵer Deallusrwydd Artiffisial (AI) a throi darganfyddiadau yn y labordy i mewn i driniaethau newydd. Clywodd y cynadleddwyr sut mae ymchwil labordy blaengar yn gwella ein dealltwriaeth o ganser ac yn arwain y ffordd tuag at ddarparu dulliau sydd yn ateb gofynion mwy personol o ofal.

Effaith ar y byd go iawn

Rhoddwyd ffocws cryf ar drosi ymchwil i mewn effaith ar y byd go iawn. Roedd sesiynau’n archwilio’r daith o ddarganfyddiad academaidd i lwyddiant masnachol, gan dynnu sylw at sut y gall syniadau addawol ddod yn driniaethau, diagnosisau a thechnolegau sy’n newid bywyd. Dangosodd cynnydd mewn canfod canser, delweddu a sgrinio canser y coluddyn sut mae arloesedd yn helpu i ganfod canserau yn gynnar, pryd y gall triniaeth fod yn fwyaf effeithiol.

Daeth AI i'r amlwg fel thema gyffredin, gydag enghreifftiau'n dangos ei botensial cynyddol mewn diagnosis, patholeg, cynllunio radiotherapi a gwneud penderfyniadau am iechyd. Rhoddodd Dr James Bourne o Lywodraeth Cymru gyflwyniad rhagorol am y gwaith mae ei adran wedi bod yn ei wneud yn Hwb Gwyddorau Bywyd Cymru i sicrhau bod gan y GIG yng Nghymru'r seilwaith cywir i gyflwyno AI mewn ffordd ddiogel ac yn hawdd i'w ddefnyddio pan fydd y gweithgareddau arloesol hyn yn rhan ddyddiol o ddarparu gofal iechyd.

Rhoi cleifion wrth galon ymchwil

Ar ôl cinio haeddiannol, cafodd y cynadleddwyr gyfres o sesiynau hynod ddiddorol hefyd. Roedd y sgyrsiau’n trafod gwelliannau mewn treialon clinigol, dulliau newydd ar gyfer sgrinio canser y coluddyn, a'r ymdrechion i gryfhau diagnosis canser drwy ofal sylfaenol, gan ddangos y nifer o ffyrdd y mae ymchwil yn gwella canlyniadau ar hyd taith y claf.

Roedd pwysigrwydd rhoi cleifion wrth galon ymchwil yn thema ganolog. Yn ystod y sesiynau, archwiliwyd sut y gall profiad byw ddylanwadu ar flaenoriaethau ymchwil, gwella dyluniad astudiaethau a sicrhau bod technolegau newydd, dulliau seiliedig ar ddata yn cael eu datblygu mewn modd cyfrifol a gyda hyder y cyhoedd.

Cafodd y cynadleddwyr hefyd y cyfle i archwilio maes genomeg canser - un sy’n datblygu’n gyflym, gan gael mewnwelediad i sut mae dealltwriaeth ddyfnach o DNA yn helpu ymchwilwyr i ddarganfod cyfleoedd triniaeth newydd a symud yn nes at ofal mwy manwl a phersonol. Adlewyrchodd y sesiynau uchelgais gyffredin i gyfuno darganfyddiad gwyddonol, arloesedd clinigol a phartneriaeth ystyrlon gyda chleifion i gyflymu cynnydd yn erbyn canser yng Nghymru a thu hwnt.

Dylai gofal canser gael ei ddarparu fel gwasanaeth Cymru gyfan

Daeth y gynhadledd i ben gyda dadl fywiog ac ysbrydoledig ar y cynnig ‘Mae'r tŷ hwn yn credu y dylai gofal canser gael ei ddarparu fel gwasanaeth Cymru gyfan’. Wrth ddod â phedwar clinigydd ac arweinwyr polisi at ei gilydd, ymdriniodd y drafodaeth ag un o'r cwestiynau pwysicaf sy'n wynebu gofal canser yng Nghymru.

Er bod gwrthwynebwyr wedi dadlau y gallai buddsoddiad gwell a chydweithrediad cryfach rhwng byrddau iechyd gyflawni'r un nodau heb newid strwythurol, pleidleisiodd y cynrychiolwyr yn bendant o blaid y cynnig, gyda 67% yn cefnogi gwasanaeth canser Cymru gyfan.

Roedd y rhai a oedd yn cefnogi newid yn tynnu sylw at fanteision posibl arweinyddiaeth genedlaethol gryfach, atebolrwydd cliriach a mynediad mwy cyson at driniaeth waeth beth fo’r cod post. Roeddent o’r farn y gallai dull cydlynu cenedlaethol gryfhau cynllunio’r gweithlu, lleihau amrywiaeth mewn gofal a chreu mwy o gyfleoedd ar gyfer ymchwil, arloesedd a mabwysiadu datblygiadau newydd yn gyflym.

Dalodd y ddadl ysbryd y gynhadledd ei hun: uchelgeisiol, cydweithredol a chanolbwyntio ar wella canlyniadau i gleifion. Trwy’r diwrnod, roedd ymchwilwyr, clinigwyr, llunwyr polisïau ac eiriolwyr yn dangos dyfnder y dalent a’r ymrwymiad sydd ledled Cymru.

Penderfynol o oresgyn heriau

Wrth i Ymchwil Canser Cymru gychwyn ei seithfed degawd, mae pob rheswm i fod yn optimistaidd. Mae'r heriau sydd o’n blaen yn dal yn sylweddol, ond hefyd mae’r penderfyniad i'w goresgyn. Trwy weithio gyda’n gilydd a pharhau i fuddsoddi mewn ymchwil ac arloesedd, gallwn edrych ymlaen at ddyfodol lle mae mwy o ganserau’n cael eu hatal, eu canfod yn gynnar a'u trin yn fwy effeithiol, gan ddod ag gobaith i gleifion a theuluoedd ledled Cymru.